<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X26n0533"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 533 般若心经三注</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 533 般若心经三注</title> <author>唐 慧忠著 宋 道楷･怀琛述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">533</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">般若心经三注</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-01T10:23:06"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0533.0796c" n="0796c"/> <lb ed="X" n="0796c01"/> <lb ed="X" n="0796c02"/> <lb ed="X" n="0796c03"/> <lb ed="X" n="0796c04"/> <lb ed="X" n="0796c05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 533-A 重刊三註心经序</cb:mulu><head>No. 533-A <lb ed="X" n="0796c06"/><lb ed="R041" n="0781a01"/> 重刊三註心经序</head> <lb ed="X" n="0796c07"/> <lb ed="X" n="0796c08"/><lb ed="R041" n="0781a02"/><p xml:id="pX26p0796c0801">三註心经者伏四魔之利剑破诸昏之法炬皇和虽 <lb ed="X" n="0796c09"/><lb ed="R041" n="0781a03"/>既刊焉盖为兵燹夺与泯焉久之师静欲然死<g ref="#CB01926">灰</g>而 <lb ed="X" n="0796c10"/><lb ed="R041" n="0781a04"/>继光辉诱化诸子以寿梓焉一任他具眼底笑杀瞿 <lb ed="X" n="0796c11"/><lb ed="R041" n="0781a05"/>昙不洁三师逐臭馀臭再熏<name role="" type="person">扶桑</name>。</p><p xml:id="pX26p0796c1114" cb:place="inline">维时 <lb ed="X" n="0796c12" type="honorific"/><lb ed="R041" n="0781a06"/>宽政三年岁舍辛亥春芙蓉远孙师静焚香稽首譔 <lb ed="X" n="0796c13"/><lb ed="R041" n="0781a07"/>于湖东玉川山常<name role="" type="person">德禅寺</name></p></cb:div> <lb ed="X" n="0796c14"/> <lb ed="X" n="0796c15"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 533-B 般若波罗蜜多心经序</cb:mulu><head>No. 533-B <lb ed="X" n="0796c16"/><lb ed="R041" n="0781a09"/> 般若波罗蜜多心经序</head> <lb ed="X" n="0796c17"/> <lb ed="X" n="0796c18"/><lb ed="R041" n="0781a10"/><byline cb:type="author">唐南阳国师 慧忠 著</byline> <lb ed="X" n="0796c19"/><lb ed="R041" n="0781a11"/><p xml:id="pX26p0796c1901">夫法性无边岂藉心之所度真如非相讵假言之 <lb ed="X" n="0796c20"/><lb ed="R041" n="0781a12"/>所诠是故众生浩浩无穷法海茫茫何极若也廣 <lb ed="X" n="0796c21"/><lb ed="R041" n="0781a13"/>寻文義犹如镜裡求形更及息念观空又似日中 <lb ed="X" n="0796c22"/><lb ed="R041" n="0781a14"/>逃影兹经喩如大地何物不从地之所生诸<persName>佛</persName>唯 <lb ed="X" n="0796c23"/><lb ed="R041" n="0781a15"/>指一心何法不因心之所立但了心地故号总持 <lb ed="X" n="0796c24"/><lb ed="R041" n="0781a16"/>悟法无生名为妙觉一念超越岂在繁论者尔。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0533.0797a" n="0797a"/> <lb ed="X" n="0797a01"/> <lb ed="X" n="0797a02"/> <lb ed="X" n="0797a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">三註般若波罗蜜多心经</cb:mulu> <lb ed="X" n="0797a04"/><cb:docNumber>No. 533</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0797a05"/><lb ed="R041" n="0781b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>三註般若波罗蜜多心经</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0797a06"/> <lb ed="X" n="0797a07"/> <lb ed="X" n="0797a08"/><lb ed="R041" n="0781b02"/><byline cb:type="author">唐 南阳国师慧忠</byline> <lb ed="X" n="0797a09"/><lb ed="R041" n="0781b03"/><byline cb:type="author">本朝 芙蓉禅师道楷 慈受禅师怀深</byline> <lb ed="X" n="0797a10"/> <lb ed="X" n="0797a11"/><lb ed="R041" n="0781b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0797a1101">摩诃般若波罗蜜多心经</p></cb:div> <lb ed="X" n="0797a12"/><lb ed="R041" n="0781b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0797a1201">忠云将释经题都有五句以明众生本心第一摩 <lb ed="X" n="0797a13"/><lb ed="R041" n="0781b07"/>诃是梵语此翻为大为破凡夫妄执尘境心著世 <lb ed="X" n="0797a14"/><lb ed="R041" n="0781b08"/>间故为隔碍名之为小欲令众生摄诸妄念不染 <lb ed="X" n="0797a15"/><lb ed="R041" n="0781b09"/>世间悟心境空洞然含受十方世界故名摩诃也 <lb ed="X" n="0797a16"/><lb ed="R041" n="0781b10"/>第二般若是梵语此名智慧为破凡夫背心取境 <lb ed="X" n="0797a17"/><lb ed="R041" n="0781b11"/>坚执我见堕在愚痴欲令众生背境观心本来无 <lb ed="X" n="0797a18"/><lb ed="R041" n="0781b12"/>我故名般若第三波罗是梵语此云淸净为破凡 <lb ed="X" n="0797a19"/><lb ed="R041" n="0781b13"/>夫不悟自心认六根觉唯览六尘随尘杂乱堕于 <lb ed="X" n="0797a20"/><lb ed="R041" n="0781b14"/>不净欲令众生背境合觉觉本淸净故名波罗也 <lb ed="X" n="0797a21"/><lb ed="R041" n="0781b15"/>第四蜜多是梵语亦名和多此云诸法为破凡夫 <lb ed="X" n="0797a22"/><lb ed="R041" n="0781b16"/>妄心求法执著名相差别不同欲令反照自心本 <lb ed="X" n="0797a23"/><lb ed="R041" n="0781b17"/>含万法和合无二本来具足为所欠少故名蜜多 <lb ed="X" n="0797a24"/><lb ed="R041" n="0781b18"/>也第五心经是梵语此名大道为破凡夫不识本 <pb ed="X" xml:id="X26.0533.0797b" n="0797b"/> <lb ed="X" n="0797b01"/><lb ed="R041" n="0782a01"/>心唯觉多闻分别名相心随境转轮迴六道堕于 <lb ed="X" n="0797b02"/><lb ed="R041" n="0782a02"/>邪见欲令众生反照心源本来空寂实无少法可 <lb ed="X" n="0797b03"/><lb ed="R041" n="0782a03"/>得无所分别即皈大道故名为心经<anchor xml:id="nkr_note_add_0797b0301" n="0797b0301"/><anchor xml:id="beg0797b0301" n="0797b0301"/>已<anchor xml:id="end0797b0301"/>上经题本 <lb ed="X" n="0797b04"/><lb ed="R041" n="0782a04"/>意只令自悟心源廣大智慧淸净和合无二本来 <lb ed="X" n="0797b05"/><lb ed="R041" n="0782a05"/>具足无所分别也。</p> <lb ed="X" n="0797b06"/><lb ed="R041" n="0782a06"/><p xml:id="pX26p0797b0601">深云梵语摩诃此云廣大梵语波罗蜜多此云到 <lb ed="X" n="0797b07"/><lb ed="R041" n="0782a07"/>彼岸况般若者乃智空之妙慧波罗蜜多是出世 <lb ed="X" n="0797b08"/><lb ed="R041" n="0782a08"/>之真修包含万象而无体众生日用而不知虽欲 <lb ed="X" n="0797b09"/><lb ed="R041" n="0782a09"/>真修而不可得也真修非渐修也欲令一切众生 <lb ed="X" n="0797b10"/><lb ed="R041" n="0782a10"/>悟真空妙慧不从人得言下成<persName>佛</persName>皆由般若而得 <lb ed="X" n="0797b11"/><lb ed="R041" n="0782a11"/>度也大般若经总六百卷文多義廣撮枢要于此 <lb ed="X" n="0797b12"/><lb ed="R041" n="0782a12"/>经故曰心经。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0797b13"/><lb ed="R041" n="0782a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0797b1301">观自在菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0797b14"/><lb ed="R041" n="0782a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0797b1401">忠云此破凡夫尘劫背心唯观诸法被法所拘不 <lb ed="X" n="0797b15"/><lb ed="R041" n="0782a15"/>得自在大意只令众生背境观心悟心无法可得 <lb ed="X" n="0797b16"/><lb ed="R041" n="0782a16"/>何以故且如色法因心而起反观起心无有处所 <lb ed="X" n="0797b17"/><lb ed="R041" n="0782a17"/>实不可得心尙自无色从何有犹如梦幻不念不 <lb ed="X" n="0797b18"/><lb ed="R041" n="0782a18"/>著方知于色法得自在乃至一切法不可得亦不 <lb ed="X" n="0797b19"/><lb ed="R041" n="0782b01"/>被一切法所摄于一切处得自在如是之人悟心 <lb ed="X" n="0797b20"/><lb ed="R041" n="0782b02"/>无心了境无境心境两忘无了可了坦然无碍故 <lb ed="X" n="0797b21"/><lb ed="R041" n="0782b03"/>名自在<anchor xml:id="nkr_note_orig_0797001" n="0797001"/>善之言了萨之言见了见诸法本来空寂 <lb ed="X" n="0797b22"/><lb ed="R041" n="0782b04"/>故名菩萨也。</p> <lb ed="X" n="0797b23"/><lb ed="R041" n="0782b05"/><p xml:id="pX26p0797b2301">楷云菩萨之人以般若妙慧照了前境了无凝滞 <lb ed="X" n="0797b24"/><lb ed="R041" n="0782b06"/>所以观空之时不碍万象灿然涉有之时自然一 <pb ed="X" xml:id="X26.0533.0797c" n="0797c"/> <lb ed="X" n="0797c01"/><lb ed="R041" n="0782b07"/>道淸净心境融通理智无二故曰观自在也凡夫 <lb ed="X" n="0797c02"/><lb ed="R041" n="0782b08"/>妙慧不明六尘睹对翳障心光物物头头皆成障 <lb ed="X" n="0797c03"/><lb ed="R041" n="0782b09"/>碍故名不自在也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0797c04"/><lb ed="R041" n="0782b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0797c0401">行深般若波罗蜜多时。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0797c05"/><lb ed="R041" n="0782b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0797c0501">忠云此重擧经题意为破小乘心外求法小乘之 <lb ed="X" n="0797c06"/><lb ed="R041" n="0782b12"/>人不悟自心本来具足妄求言教以为智慧名为 <lb ed="X" n="0797c07"/><lb ed="R041" n="0782b13"/>般若息诸妄念以为淸净故名波罗所见本空合 <lb ed="X" n="0797c08"/><lb ed="R041" n="0782b14"/>成一体名之为蜜通达诸法怀念记持名之为多 <lb ed="X" n="0797c09"/><lb ed="R041" n="0782b15"/>此是背心求法妄有修证堕在声闻名浅般若今 <lb ed="X" n="0797c10"/><lb ed="R041" n="0782b16"/>更擧行深般若以明大乘对破前病菩萨了见诸 <lb ed="X" n="0797c11"/><lb ed="R041" n="0782b17"/>法本来空寂实无生灭故名深般若心本淸净内 <lb ed="X" n="0797c12"/><lb ed="R041" n="0782b18"/>外圆明故名波罗心外无法法外无心心法不二 <lb ed="X" n="0797c13"/><lb ed="R041" n="0783a01"/>故名为蜜性含万法不假修证故名为多如是悟 <lb ed="X" n="0797c14"/><lb ed="R041" n="0783a02"/>者名大乘故名行深般若波罗蜜多时者过现未 <lb ed="X" n="0797c15"/><lb ed="R041" n="0783a03"/>来心俱不可得故名时。</p> <lb ed="X" n="0797c16"/><lb ed="R041" n="0783a04"/><p xml:id="pX26p0797c1601">深云是大乘行深般若之时非小乘浅般若之时 <lb ed="X" n="0797c17"/><lb ed="R041" n="0783a05"/>一切诸法本无所行亦无所住利生不倦譬如幻 <lb ed="X" n="0797c18"/><lb ed="R041" n="0783a06"/>师作种种幻事欲令众生如幻即觉故云行深般 <lb ed="X" n="0797c19"/><lb ed="R041" n="0783a07"/>若波罗蜜多也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0797c20"/><lb ed="R041" n="0783a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0797c2001">照见五蕴皆空度一切苦厄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0797c21"/><lb ed="R041" n="0783a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0797c2101">忠云五蕴者色受想行识是也违偝精明因常观 <lb ed="X" n="0797c22"/><lb ed="R041" n="0783a10"/>境故名为色贪求诸法希望修证故名为受攀缘 <lb ed="X" n="0797c23"/><lb ed="R041" n="0783a11"/>诸法流出不息故名为想精持禁戒行头陀行故 <lb ed="X" n="0797c24"/><lb ed="R041" n="0783a12"/>名为行种种分别随法流转故名为识凡夫之人 <pb ed="X" xml:id="X26.0533.0798a" n="0798a"/> <lb ed="X" n="0798a01"/><lb ed="R041" n="0783a13"/>被此五法所障不悟本心故名曰阴不出三界轮 <lb ed="X" n="0798a02"/><lb ed="R041" n="0783a14"/>迴不停故名为苦厄菩萨反照了自心源本来淸 <lb ed="X" n="0798a03"/><lb ed="R041" n="0783a15"/>净观前五法幷无生处本来空寂实无纤毫可得 <lb ed="X" n="0798a04"/><lb ed="R041" n="0783a16"/>故云照见五蕴皆空度一切苦厄。</p> <lb ed="X" n="0798a05"/><lb ed="R041" n="0783a17"/><p xml:id="pX26p0798a0501">楷云行深般若波罗蜜多时乃至度一切苦厄者 <lb ed="X" n="0798a06"/><lb ed="R041" n="0783a18"/>菩萨行观照般若智慧时无身见然後诸苦厄无 <lb ed="X" n="0798a07"/><lb ed="R041" n="0783b01"/>可托即苦厄自度。</p> <lb ed="X" n="0798a08"/><lb ed="R041" n="0783b02"/><p xml:id="pX26p0798a0801">深云五蕴者色受想行识也蕴者能蕴藏其真性 <lb ed="X" n="0798a09"/><lb ed="R041" n="0783b03"/>令不显现妙慧<anchor xml:id="nkr_note_add_0798a0901" n="0798a0901"/><anchor xml:id="beg0798a0901" n="0798a0901"/>已<anchor xml:id="end0798a0901"/>明自性空寂不待蕴谢方空只 <lb ed="X" n="0798a10"/><lb ed="R041" n="0783b04"/>于蕴上便见空也<anchor xml:id="nkr_note_add_0798a1001" n="0798a1001"/><anchor xml:id="beg0798a1001" n="0798a1001"/>已<anchor xml:id="end0798a1001"/>于蕴上见空方会幻化。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0798a11"/><lb ed="R041" n="0783b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0798a1101">舍利子。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0798a12"/><lb ed="R041" n="0783b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0798a1201">忠云此是身心二相更有苦厄也空身即法身何 <lb ed="X" n="0798a13"/><lb ed="R041" n="0783b07"/>二相亦是重明五阴之法舍者是色利子是心受 <lb ed="X" n="0798a14"/><lb ed="R041" n="0783b08"/>想行识此是五蕴又舍者人利子者亦是法人法 <lb ed="X" n="0798a15"/><lb ed="R041" n="0783b09"/>二相多義不可具宣以要言之此都是万法之根 <lb ed="X" n="0798a16"/><lb ed="R041" n="0783b10"/>本今欲明万法不離身心故名舍利子也。</p> <lb ed="X" n="0798a17"/><lb ed="R041" n="0783b11"/><p xml:id="pX26p0798a1701">楷云<persName>佛</persName>唤舍利子如金刚经称须菩提。</p> <lb ed="X" n="0798a18"/><lb ed="R041" n="0783b12"/><p xml:id="pX26p0798a1801">深云舍利二字是母名子之一字是尊者乃舍利 <lb ed="X" n="0798a19"/><lb ed="R041" n="0783b13"/>女之子其母因怀因怀尊者自然聪辨无敌故立 <lb ed="X" n="0798a20"/><lb ed="R041" n="0783b14"/>名连母之称。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0798a21"/><lb ed="R041" n="0783b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0798a2101">色不异空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0798a22"/><lb ed="R041" n="0783b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0798a2201">忠云凡夫妄执自心更于心外见色不知色因心 <lb ed="X" n="0798a23"/><lb ed="R041" n="0783b17"/>有推心本无色因何立故云色不异空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0798a24"/><lb ed="R041" n="0783b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0798a2401">空不异色。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0533.0798b" n="0798b"/> <lb ed="X" n="0798b01"/><lb ed="R041" n="0784a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0798b0101">忠云凡夫背心取法将谓心外有空不知空因心 <lb ed="X" n="0798b02"/><lb ed="R041" n="0784a02"/>生但悟自心无空可得空色不异故云空不异色。</p> <lb ed="X" n="0798b03"/><lb ed="R041" n="0784a03"/><p xml:id="pX26p0798b0301">深云色不异空空不异色者幻有之色故不异空 <lb ed="X" n="0798b04"/><lb ed="R041" n="0784a04"/>空本随缘故不异色凡夫迷此色空之理所以见 <lb ed="X" n="0798b05"/><lb ed="R041" n="0784a05"/>空为断空见色为实色今欲明一切诸法与真空 <lb ed="X" n="0798b06"/><lb ed="R041" n="0784a06"/>之理其体本同遂先擧色之一法为首馀四蕴可 <lb ed="X" n="0798b07"/><lb ed="R041" n="0784a07"/>以例诸。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0798b08"/><lb ed="R041" n="0784a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0798b0801">色即是空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0798b09"/><lb ed="R041" n="0784a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0798b0901">忠云心起故即色心不可得故即空故色即是空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0798b10"/><lb ed="R041" n="0784a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0798b1001">空即是色。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0798b11"/><lb ed="R041" n="0784a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0798b1101">忠云前云心起故即色心不可得故即空犹是空 <lb ed="X" n="0798b12"/><lb ed="R041" n="0784a12"/>色因心所生今即不然心正有之时即是空心正 <lb ed="X" n="0798b13"/><lb ed="R041" n="0784a13"/>无之时即是有何以故且如众生之心正生之时 <lb ed="X" n="0798b14"/><lb ed="R041" n="0784a14"/>实无生处即是即色即空心正无之时现能应用 <lb ed="X" n="0798b15"/><lb ed="R041" n="0784a15"/>即是即空即色先擧身心一切万法例皆如是故 <lb ed="X" n="0798b16"/><lb ed="R041" n="0784a16"/>云空即是色也。</p> <lb ed="X" n="0798b17"/><lb ed="R041" n="0784a17"/><p xml:id="pX26p0798b1701">楷云色不异空乃至空即是色者色空二字包一 <lb ed="X" n="0798b18"/><lb ed="R041" n="0784a18"/>切法混同一体真不二法门。</p> <lb ed="X" n="0798b19"/><lb ed="R041" n="0784b01"/><p xml:id="pX26p0798b1901">深云色即是空空即是色者色<anchor xml:id="nkr_note_add_0798b1901" n="0798b1901"/><anchor xml:id="beg0798b1901" n="0798b1901"/>已<anchor xml:id="end0798b1901"/>当体是空空亦 <lb ed="X" n="0798b20"/><lb ed="R041" n="0784b02"/>当体是色即色之空所曰真空即空之色故曰真 <lb ed="X" n="0798b21"/><lb ed="R041" n="0784b03"/>色真色无形处处华红柳绿真空绝迹头头水阔 <lb ed="X" n="0798b22"/><lb ed="R041" n="0784b04"/>山高。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0798b23"/><lb ed="R041" n="0784b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0798b2301">受想行识亦复如是舍利子是诸法空相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0798b24"/><lb ed="R041" n="0784b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0798b2401">忠云非唯五蕴但了心空诸法自空故云是诸法 <pb ed="X" xml:id="X26.0533.0798c" n="0798c"/> <lb ed="X" n="0798c01"/><lb ed="R041" n="0784b07"/>空相也。</p> <lb ed="X" n="0798c02"/><lb ed="R041" n="0784b08"/><p xml:id="pX26p0798c0201">楷云受想行识亦复如是者与色空不异前说心 <lb ed="X" n="0798c03"/><lb ed="R041" n="0784b09"/>经大意至下文详说老婆心如此。</p> <lb ed="X" n="0798c04"/><lb ed="R041" n="0784b10"/><p xml:id="pX26p0798c0401">深云受想行识亦复如是者不独色之一法以至 <lb ed="X" n="0798c05"/><lb ed="R041" n="0784b11"/>受想行识咸皈真空之理舍利子是诸法空相者 <lb ed="X" n="0798c06"/><lb ed="R041" n="0784b12"/>再呼舍利子者欲明不独五蕴之法以至生灭垢 <lb ed="X" n="0798c07"/><lb ed="R041" n="0784b13"/>净咸皈真空之理。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0798c08"/><lb ed="R041" n="0784b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0798c0801">不生不灭不垢不净不增不减。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0798c09"/><lb ed="R041" n="0784b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0798c0901">忠云诸法是心心无体段有何生灭垢净增减。</p> <lb ed="X" n="0798c10"/><lb ed="R041" n="0784b16"/><p xml:id="pX26p0798c1001">楷云舍利子乃至不增不减者此再唤舍利子明 <lb ed="X" n="0798c11"/><lb ed="R041" n="0784b17"/>本圆自性同大虚无所从来生个甚么亦无所去 <lb ed="X" n="0798c12"/><lb ed="R041" n="0784b18"/>灭个甚么净亦不主垢从何来垢本无依净从何 <lb ed="X" n="0798c13"/><lb ed="R041" n="0785a01"/>立增著即头上安头灭著即斩头觅活所谓万法 <lb ed="X" n="0798c14"/><lb ed="R041" n="0785a02"/>不修元具足也。</p> <lb ed="X" n="0798c15"/><lb ed="R041" n="0785a03"/><p xml:id="pX26p0798c1501">深云不生不灭者诸法从缘生真空不生诸法从 <lb ed="X" n="0798c16"/><lb ed="R041" n="0785a04"/>缘灭真空不灭<persName>佛</persName>云一切法不生一切法不灭若 <lb ed="X" n="0798c17"/><lb ed="R041" n="0785a05"/>能如是解是名真见性也凡夫迷此空寂之体内 <lb ed="X" n="0798c18"/><lb ed="R041" n="0785a06"/>为筋骸所桎外为山河所眩故见有生灭也不垢 <lb ed="X" n="0798c19"/><lb ed="R041" n="0785a07"/>不净者生灭<anchor xml:id="nkr_note_add_0798c1901" n="0798c1901"/><anchor xml:id="beg0798c1901" n="0798c1901"/>已<anchor xml:id="end0798c1901"/>乃不真垢净安可得耶不增不减 <lb ed="X" n="0798c20"/><lb ed="R041" n="0785a08"/>者譬如有人于虚空中画作种种色相反作种种 <lb ed="X" n="0798c21"/><lb ed="R041" n="0785a09"/>音声然彼虚空终无受入变动之体未画之时虚 <lb ed="X" n="0798c22"/><lb ed="R041" n="0785a10"/>空体未尝灭<anchor xml:id="nkr_note_add_0798c2201" n="0798c2201"/><anchor xml:id="beg0798c2201" n="0798c2201"/>已<anchor xml:id="end0798c2201"/>画之後虚空之体未曾增故名不 <lb ed="X" n="0798c23"/><lb ed="R041" n="0785a11"/>增不减也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0798c24"/><lb ed="R041" n="0785a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0798c2401">是故空中无色无受想行识。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0533.0799a" n="0799a"/> <lb ed="X" n="0799a01"/><lb ed="R041" n="0785a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0799a0101">忠云法性本空故云空中求色不可得故云无色 <lb ed="X" n="0799a02"/><lb ed="R041" n="0785a14"/>推心不可得故云无受想行识。</p> <lb ed="X" n="0799a03"/><lb ed="R041" n="0785a15"/><p xml:id="pX26p0799a0301">楷云无五蕴。</p> <lb ed="X" n="0799a04"/><lb ed="R041" n="0785a16"/><p xml:id="pX26p0799a0401">深云是故空中者是真空之中也到这裡生灭垢 <lb ed="X" n="0799a05"/><lb ed="R041" n="0785a17"/>净增减之法纤尘尽净无色无受想行识者生灭 <lb ed="X" n="0799a06"/><lb ed="R041" n="0785a18"/>等之法<anchor xml:id="nkr_note_add_0799a0601" n="0799a0601"/><anchor xml:id="beg0799a0601" n="0799a0601"/>已<anchor xml:id="end0799a0601"/>不可得五蕴之法故不可知也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0799a07"/><lb ed="R041" n="0785b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0799a0701">无眼耳鼻舌身意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0799a08"/><lb ed="R041" n="0785b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0799a0801">忠云此名六根凡夫确执妄繫为实种种恶业因 <lb ed="X" n="0799a09"/><lb ed="R041" n="0785b03"/>兹而生故名为根一一根中积业润生恒沙罪障 <lb ed="X" n="0799a10"/><lb ed="R041" n="0785b04"/>无有休息此六知根以心为本心若休伏根境俱 <lb ed="X" n="0799a11"/><lb ed="R041" n="0785b05"/>空自然明彻故云无眼耳鼻舌身意也。</p> <lb ed="X" n="0799a12"/><lb ed="R041" n="0785b06"/><p xml:id="pX26p0799a1201">楷云无六根。</p> <lb ed="X" n="0799a13"/><lb ed="R041" n="0785b07"/><p xml:id="pX26p0799a1301">深云凡夫不了自心心外求法遂成流浪若能一 <lb ed="X" n="0799a14"/><lb ed="R041" n="0785b08"/>根<anchor xml:id="nkr_note_add_0799a1401" n="0799a1401"/><anchor xml:id="beg0799a1401" n="0799a1401"/>已<anchor xml:id="end0799a1401"/>反源六用成休复然後在眼曰见在耳曰闻 <lb ed="X" n="0799a15"/><lb ed="R041" n="0785b09"/>在鼻嗅香在舌知味在身觉触在意攀缘又岂在 <lb ed="X" n="0799a16"/><lb ed="R041" n="0785b10"/>闭智塞聪然後为无者哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0799a17"/><lb ed="R041" n="0785b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0799a1701">无色声香味触法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0799a18"/><lb ed="R041" n="0785b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0799a1801">忠云此名六尘因根所览引起成劳坌汚真智故 <lb ed="X" n="0799a19"/><lb ed="R041" n="0785b13"/>名为尘但能反推一根无有主宰六根无主尘境 <lb ed="X" n="0799a20"/><lb ed="R041" n="0785b14"/>自亡故名为无色声香味触法。</p> <lb ed="X" n="0799a21"/><lb ed="R041" n="0785b15"/><p xml:id="pX26p0799a2101">楷云无六尘。</p> <lb ed="X" n="0799a22"/><lb ed="R041" n="0785b16"/><p xml:id="pX26p0799a2201">深云六根<anchor xml:id="nkr_note_add_0799a2201" n="0799a2201"/><anchor xml:id="beg0799a2201" n="0799a2201"/>已<anchor xml:id="end0799a2201"/>淸六尘自淸。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0799a23"/><lb ed="R041" n="0785b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0799a2301">无眼界乃至无意识界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0799a24"/><lb ed="R041" n="0785b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0799a2401">忠云此名十八界经略擧眼界即诸界可知因六 <pb ed="X" xml:id="X26.0533.0799b" n="0799b"/> <lb ed="X" n="0799b01"/><lb ed="R041" n="0786a01"/>根生六尘因六尘生六识为三六十八故名十八 <lb ed="X" n="0799b02"/><lb ed="R041" n="0786a02"/>界流出分别各各不同名之为界从无量劫妄计 <lb ed="X" n="0799b03"/><lb ed="R041" n="0786a03"/>造业随逐色声不觉不知随念流转不悟众生性 <lb ed="X" n="0799b04"/><lb ed="R041" n="0786a04"/>元无异但能想念不生尘根识心应时消落故名 <lb ed="X" n="0799b05"/><lb ed="R041" n="0786a05"/>为乃至无意识界。</p> <lb ed="X" n="0799b06"/><lb ed="R041" n="0786a06"/><p xml:id="pX26p0799b0601">楷云无十八界到此凡夫法尽入圣位。</p> <lb ed="X" n="0799b07"/><lb ed="R041" n="0786a07"/><p xml:id="pX26p0799b0701">深云六根六尘六识为十八界以隔碍为義<anchor xml:id="nkr_note_add_0799b0701" n="0799b0701"/><anchor xml:id="beg0799b0701" n="0799b0701"/>已<anchor xml:id="end0799b0701"/>了 <lb ed="X" n="0799b08"/><lb ed="R041" n="0786a08"/>诸法本空又岂有眼界眼界<anchor xml:id="nkr_note_add_0799b0801" n="0799b0801"/><anchor xml:id="beg0799b0801" n="0799b0801"/>已<anchor xml:id="end0799b0801"/>空馀界可知也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0799b09"/><lb ed="R041" n="0786a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0799b0901">无无明。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0799b10"/><lb ed="R041" n="0786a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0799b1001">忠云迷人执有五蕴十八界障覆本性不睹光明 <lb ed="X" n="0799b11"/><lb ed="R041" n="0786a11"/>故名无明性达本心根尘本空意识无用有何障 <lb ed="X" n="0799b12"/><lb ed="R041" n="0786a12"/>碍故名无无明。</p> <lb ed="X" n="0799b13"/><lb ed="R041" n="0786a13"/><p xml:id="pX26p0799b1301">深云谓无真知之明故曰无明今斯照彻万法一 <lb ed="X" n="0799b14"/><lb ed="R041" n="0786a14"/>如灵光现前明明不昧安有无明故曰无无明。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0799b15"/><lb ed="R041" n="0786a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0799b1501">亦无无明尽。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0799b16"/><lb ed="R041" n="0786a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0799b1601">忠云尘境是有即有可尽本来是无将何可尽。</p> <lb ed="X" n="0799b17"/><lb ed="R041" n="0786a17"/><p xml:id="pX26p0799b1701">深云此句重释上句也无明体本来无有为贪深 <lb ed="X" n="0799b18"/><lb ed="R041" n="0786a18"/>故因妄<anchor xml:id="nkr_note_orig_0799001" n="0799001"/>侣有恐凡夫疑圣人便而後无殊不知无 <lb ed="X" n="0799b19"/><lb ed="R041" n="0786b01"/>明本来自无岂有无明可尽故曰亦无无明尽。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0799b20"/><lb ed="R041" n="0786b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0799b2001">乃至无老死。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0799b21"/><lb ed="R041" n="0786b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0799b2101">忠云从无明至老死幷是十二因缘今但擧一缘 <lb ed="X" n="0799b22"/><lb ed="R041" n="0786b04"/>以用例诸无明若是有老死即不虚无明从来无 <lb ed="X" n="0799b23"/><lb ed="R041" n="0786b05"/>故云无老死也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0799b24"/><lb ed="R041" n="0786b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0799b2401">亦无老死尽。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0533.0799c" n="0799c"/> <lb ed="X" n="0799c01"/><lb ed="R041" n="0786b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0799c0101">忠云尽者灭也十二因缘若生即有生死可尽因 <lb ed="X" n="0799c02"/><lb ed="R041" n="0786b08"/>缘本无生即无老死尽。</p> <lb ed="X" n="0799c03"/><lb ed="R041" n="0786b09"/><p xml:id="pX26p0799c0301">楷云无无明乃至亦无老死尽者无缘觉法。</p> <lb ed="X" n="0799c04"/><lb ed="R041" n="0786b10"/><p xml:id="pX26p0799c0401">深云乃至无老死亦无老死尽者从无明至老死 <lb ed="X" n="0799c05"/><lb ed="R041" n="0786b11"/>谓之十二因缘生法也何名无明为暗心无知如 <lb ed="X" n="0799c06"/><lb ed="R041" n="0786b12"/>人夜行旷野失于正道故云无明贪染世法故名 <lb ed="X" n="0799c07"/><lb ed="R041" n="0786b13"/>为行虚妄知见故名曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0799002" n="0799002"/>识神入胎向受生处与不 <lb ed="X" n="0799c08"/><lb ed="R041" n="0786b14"/>净合故名名色现阴成根通识去来故名六入根 <lb ed="X" n="0799c09"/><lb ed="R041" n="0786b15"/>尘相对故曰触法作违顺爱恶事成故曰受于顺 <lb ed="X" n="0799c10"/><lb ed="R041" n="0786b16"/>情中生于贪染故云爱爱之不捨故名曰取取<anchor xml:id="nkr_note_add_0799c1001" n="0799c1001"/><anchor xml:id="beg0799c1001" n="0799c1001"/>已<anchor xml:id="end0799c1001"/> <lb ed="X" n="0799c11"/><lb ed="R041" n="0786b17"/>属身成有漏业故名为有有业<anchor xml:id="nkr_note_add_0799c1101" n="0799c1101"/><anchor xml:id="beg0799c1101" n="0799c1101"/>已<anchor xml:id="end0799c1101"/>定感後果报故 <lb ed="X" n="0799c12"/><lb ed="R041" n="0786b18"/>名为生生命不住故名为老死老死复生终而复 <lb ed="X" n="0799c13"/><lb ed="R041" n="0787a01"/>始千生万劫捨身受身故名轮迴若知无明体空 <lb ed="X" n="0799c14"/><lb ed="R041" n="0787a02"/>又岂有老死老死<anchor xml:id="nkr_note_add_0799c1401" n="0799c1401"/><anchor xml:id="beg0799c1401" n="0799c1401"/>已<anchor xml:id="end0799c1401"/>不可得更有何法可尽故云 <lb ed="X" n="0799c15"/><lb ed="R041" n="0787a03"/>亦无老死尽此空破十二因缘之见也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0799c16"/><lb ed="R041" n="0787a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0799c1601">无苦集灭道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0799c17"/><lb ed="R041" n="0787a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0799c1701">忠云此明四谛心有所求繫著于法故名为谛精 <lb ed="X" n="0799c18"/><lb ed="R041" n="0787a06"/>勤修证心无间歇名为苦谛廣寻经论贪求妙理 <lb ed="X" n="0799c19"/><lb ed="R041" n="0787a07"/>名为集谛断诸妄念至求常寂名为灭谛远離烦 <lb ed="X" n="0799c20"/><lb ed="R041" n="0787a08"/>乱精研<persName>佛</persName>理名为道谛今更明四圣谛名之为药 <lb ed="X" n="0799c21"/><lb ed="R041" n="0787a09"/>对破前病心本淸灵不假修证名为苦谛性含万 <lb ed="X" n="0799c22"/><lb ed="R041" n="0787a10"/>法岂藉寻求名为集谛妄念无生本自常寂名为 <lb ed="X" n="0799c23"/><lb ed="R041" n="0787a11"/>灭谛寂常无二邪正不昧名为道谛此对病说也 <lb ed="X" n="0799c24"/><lb ed="R041" n="0787a12"/>若了无心四谛何有故云无苦集灭道。</p> <pb ed="X" xml:id="X26.0533.0800a" n="0800a"/> <lb ed="X" n="0800a01"/><lb ed="R041" n="0787a13"/><p xml:id="pX26p0800a0101">楷云无声闻法。</p> <lb ed="X" n="0800a02"/><lb ed="R041" n="0787a14"/><p xml:id="pX26p0800a0201">深云苦集灭道四谛也一切凡夫因集业相缠受 <lb ed="X" n="0800a03"/><lb ed="R041" n="0787a15"/>于苦恼大乘之人因修其道能证寂灭之理又曰 <lb ed="X" n="0800a04"/><lb ed="R041" n="0787a16"/>一念染心生名苦谛念念相续名集谛了念无生 <lb ed="X" n="0800a05"/><lb ed="R041" n="0787a17"/>名灭谛了灭无灭名道谛然而一切诸法本自空 <lb ed="X" n="0800a06"/><lb ed="R041" n="0787a18"/>寂四谛从何而有故云无苦集灭道此破声闻四 <lb ed="X" n="0800a07"/><lb ed="R041" n="0787b01"/>谛之见也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0800a08"/><lb ed="R041" n="0787b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0800a0801">无知亦无得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0800a09"/><lb ed="R041" n="0787b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0800a0901">忠云推照诸法了无所得名之为智诸法本空何 <lb ed="X" n="0800a10"/><lb ed="R041" n="0787b04"/>假推照故云无智自性淸灵实无一法可得故云 <lb ed="X" n="0800a11"/><lb ed="R041" n="0787b05"/>亦无得也。</p> <lb ed="X" n="0800a12"/><lb ed="R041" n="0787b06"/><p xml:id="pX26p0800a1201">楷云无菩萨法。</p> <lb ed="X" n="0800a13"/><lb ed="R041" n="0787b07"/><p xml:id="pX26p0800a1301">深云智之一字是诸<persName>佛</persName>知空之智非但空中无凡 <lb ed="X" n="0800a14"/><lb ed="R041" n="0787b08"/>夫五蕴十八界缘觉十二因缘声闻四谛之道以 <lb ed="X" n="0800a15"/><lb ed="R041" n="0787b09"/>至诸<persName>佛</persName>知空之智亦忘智<anchor xml:id="nkr_note_add_0800a1501" n="0800a1501"/><anchor xml:id="beg0800a1501" n="0800a1501"/>已<anchor xml:id="end0800a1501"/>忘得亦安在。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0800a16"/><lb ed="R041" n="0787b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0800a1601">以无所得故菩提萨埵。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0800a17"/><lb ed="R041" n="0787b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0800a1701">忠云悟诸心不可得故是菩提了诸法不可得故 <lb ed="X" n="0800a18"/><lb ed="R041" n="0787b12"/>名为萨埵心法一如幷无所得故名菩提萨埵。</p> <lb ed="X" n="0800a19"/><lb ed="R041" n="0787b13"/><p xml:id="pX26p0800a1901">楷曰以无所得故者无<persName>佛</persName>法。</p> <lb ed="X" n="0800a20"/><lb ed="R041" n="0787b14"/><p xml:id="pX26p0800a2001">深云以无所得故者以者由也再明无所得義或 <lb ed="X" n="0800a21"/><lb ed="R041" n="0787b15"/>云五蕴十八界十二因缘四谛诸法皆空所照之 <lb ed="X" n="0800a22"/><lb ed="R041" n="0787b16"/>智亦忘莫成断灭否毕竟有何所证答曰无得之 <lb ed="X" n="0800a23"/><lb ed="R041" n="0787b17"/>得无证之证是名真得也金刚经云若有法<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0800a24"/><lb ed="R041" n="0787b18"/>得阿耨多罗三藐三菩提者燃灯<persName>佛</persName>则不与我授 <pb ed="X" xml:id="X26.0533.0800b" n="0800b"/> <lb ed="X" n="0800b01"/><lb ed="R041" n="0788a01"/>记以实无有法得阿耨多罗三藐三菩提是故然 <lb ed="X" n="0800b02"/><lb ed="R041" n="0788a02"/>灯<persName>佛</persName>与我授记汝于来世当得作<persName>佛</persName>号释迦牟尼 <lb ed="X" n="0800b03"/><lb ed="R041" n="0788a03"/>故云以无所得故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0800b04"/><lb ed="R041" n="0788a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0800b0401">依般若波罗蜜多故心无罣碍。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0800b05"/><lb ed="R041" n="0788a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0800b0501">忠云此是梵语经题具释只众生智慧淸净亦无 <lb ed="X" n="0800b06"/><lb ed="R041" n="0788a06"/>淸净可得反照自心離诸尘故云依般若波罗蜜 <lb ed="X" n="0800b07"/><lb ed="R041" n="0788a07"/>多微有小法即有罣碍心境自空谁念谁著迥然 <lb ed="X" n="0800b08"/><lb ed="R041" n="0788a08"/>无事有何罣碍也。</p> <lb ed="X" n="0800b09"/><lb ed="R041" n="0788a09"/><p xml:id="pX26p0800b0901">楷云菩提萨埵依般若波罗蜜多故者六凡四圣 <lb ed="X" n="0800b10"/><lb ed="R041" n="0788a10"/>一齐皆空无可分别圆觉经云成道亦无得本性 <lb ed="X" n="0800b11"/><lb ed="R041" n="0788a11"/>圆满故。</p> <lb ed="X" n="0800b12"/><lb ed="R041" n="0788a12"/><p xml:id="pX26p0800b1201">深云菩提萨埵依般若波罗蜜多者此句明所证 <lb ed="X" n="0800b13"/><lb ed="R041" n="0788a13"/>之人也故者连前起後之辞梵语菩提萨埵此云 <lb ed="X" n="0800b14"/><lb ed="R041" n="0788a14"/>觉有情觉者所求果情者所度之境也心无罣碍 <lb ed="X" n="0800b15"/><lb ed="R041" n="0788a15"/>者涅槃经云无罣碍处名为虚空<persName>如来</persName>得阿耨多 <lb ed="X" n="0800b16"/><lb ed="R041" n="0788a16"/>罗三藐三菩提于一切法无有罣碍。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0800b17"/><lb ed="R041" n="0788a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0800b1701">无罣碍故无有恐怖。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0800b18"/><lb ed="R041" n="0788a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0800b1801">忠云心无所著有何所求心不可得恐怖谁生故 <lb ed="X" n="0800b19"/><lb ed="R041" n="0788b01"/>云无有恐怖。</p> <lb ed="X" n="0800b20"/><lb ed="R041" n="0788b02"/><p xml:id="pX26p0800b2001">深云凡夫迷失本心如人夜行险径常怀惶怖今 <lb ed="X" n="0800b21"/><lb ed="R041" n="0788b03"/>斯照彻恐怖何来。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0800b22"/><lb ed="R041" n="0788b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0800b2201">远離一切顚倒梦想。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0800b23"/><lb ed="R041" n="0788b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0800b2301">忠云心外求法为顚心内观空名之为倒无中计 <lb ed="X" n="0800b24"/><lb ed="R041" n="0788b06"/>有名之为梦心之所缘名之为想忽悟心源了无 <pb ed="X" xml:id="X26.0533.0800c" n="0800c"/> <lb ed="X" n="0800c01"/><lb ed="R041" n="0788b07"/>所得故云远離一切顚倒梦想。</p> <lb ed="X" n="0800c02"/><lb ed="R041" n="0788b08"/><p xml:id="pX26p0800c0201">楷云心无罣碍乃至远離一切顚倒梦想者此皆 <lb ed="X" n="0800c03"/><lb ed="R041" n="0788b09"/>凡夫十八界事判此诸圣且无何况凡夫也。</p> <lb ed="X" n="0800c04"/><lb ed="R041" n="0788b10"/><p xml:id="pX26p0800c0401">深云顚倒梦想者皆虚妄之法也凡夫因迷此心 <lb ed="X" n="0800c05"/><lb ed="R041" n="0788b11"/>认无作有如痴猿捉月似狂犬吠雷圣人<anchor xml:id="nkr_note_add_0800c0501" n="0800c0501"/><anchor xml:id="beg0800c0501" n="0800c0501"/>已<anchor xml:id="end0800c0501"/>证妙 <lb ed="X" n="0800c06"/><lb ed="R041" n="0788b12"/>慧皆能远離也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0800c07"/><lb ed="R041" n="0788b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0800c0701">究竟涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0800c08"/><lb ed="R041" n="0788b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0800c0801">忠云心若有生即有可灭心本无生实无可灭无 <lb ed="X" n="0800c09"/><lb ed="R041" n="0788b15"/>生无灭名为涅槃究者穷也竟者尽也三世尘劳 <lb ed="X" n="0800c10"/><lb ed="R041" n="0788b16"/>妄念本无生灭故云究竟涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0800c11"/><lb ed="R041" n="0788b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0800c1101">楷云体如虚空不受装点。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0800c12"/><lb ed="R041" n="0788b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0800c1201">深曰梵语涅槃此云圆寂德无不备曰圆障无不 <lb ed="X" n="0800c13"/><lb ed="R041" n="0789a01"/>尽曰寂不同小乘之人化城权立今则一得永得 <lb ed="X" n="0800c14"/><lb ed="R041" n="0789a02"/>故云究竟也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0800c15"/><lb ed="R041" n="0789a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0800c1501">三世诸<persName>佛</persName>依般若波罗蜜多故得阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0800c16"/><lb ed="R041" n="0789a04"/>菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0800c17"/><lb ed="R041" n="0789a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0800c1701">忠云过去现在未来烦恼无明尘劳妄念本来淸 <lb ed="X" n="0800c18"/><lb ed="R041" n="0789a06"/>净故云三世诸<persName>佛</persName>自达本智无所染著故云依般 <lb ed="X" n="0800c19"/><lb ed="R041" n="0789a07"/>若波罗蜜多故得阿耨多罗三藐三菩提者此梵 <lb ed="X" n="0800c20"/><lb ed="R041" n="0789a08"/>语唐言阿之言无耨多罗者上三藐言正三菩提 <lb ed="X" n="0800c21"/><lb ed="R041" n="0789a09"/>言真此云无上正真之道若信自心本来是<persName>佛</persName>故 <lb ed="X" n="0800c22"/><lb ed="R041" n="0789a10"/>云得阿耨多罗三藐三菩提也。</p> <lb ed="X" n="0800c23"/><lb ed="R041" n="0789a11"/><p xml:id="pX26p0800c2301">楷云三世诸<persName>佛</persName>尽处不为家空处不为座向无心 <lb ed="X" n="0800c24"/><lb ed="R041" n="0789a12"/>道上成<persName>等正觉</persName>。</p> <pb ed="X" xml:id="X26.0533.0801a" n="0801a"/> <lb ed="X" n="0801a01"/><lb ed="R041" n="0789a13"/><p xml:id="pX26p0801a0101">深曰梵语阿耨多罗三藐三菩提此云无上正遍 <lb ed="X" n="0801a02"/><lb ed="R041" n="0789a14"/>知觉是圣人所证之极果也三世诸<persName>佛</persName>莫不皆依 <lb ed="X" n="0801a03"/><lb ed="R041" n="0789a15"/>般若而成正觉也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0801a04"/><lb ed="R041" n="0789a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0801a0401">故知般若波罗蜜多是大神咒是大明咒是无上咒 <lb ed="X" n="0801a05"/><lb ed="R041" n="0789a17"/>是无等等咒。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0801a06"/><lb ed="R041" n="0789a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0801a0601">忠云咒者契也<persName>如来</persName>密印心行俱契故名为咒又 <lb ed="X" n="0801a07"/><lb ed="R041" n="0789b01"/>咒者定也自达本心无有动静又咒者无也无心 <lb ed="X" n="0801a08"/><lb ed="R041" n="0789b02"/>见心故名为咒此有多義不可具宣众生本心无 <lb ed="X" n="0801a09"/><lb ed="R041" n="0789b03"/>有边际往返无碍实不动摇故名为大神咒心本 <lb ed="X" n="0801a10"/><lb ed="R041" n="0789b04"/>淸净湛然常住圆照法界应现无穷是大明咒一 <lb ed="X" n="0801a11"/><lb ed="R041" n="0789b05"/>切万法不出于心无能超者是无上咒心之一字 <lb ed="X" n="0801a12"/><lb ed="R041" n="0789b06"/>不属有无罔测边际无能比者是无等等咒也。</p> <lb ed="X" n="0801a13"/><lb ed="R041" n="0789b07"/><p xml:id="pX26p0801a1301">深云咒者是诸<persName>佛</persName>菩萨秘语也能破诸累故云大 <lb ed="X" n="0801a14"/><lb ed="R041" n="0789b08"/>神咒鉴照不昧故曰大明咒更无过者故曰无上 <lb ed="X" n="0801a15"/><lb ed="R041" n="0789b09"/>超越绝伦故曰无等等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0801a16"/><lb ed="R041" n="0789b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0801a1601">能除一切苦真实不虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0801a17"/><lb ed="R041" n="0789b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0801a1701">忠云一切诸<persName>佛</persName>依此咒心独超三界不受轮迴故 <lb ed="X" n="0801a18"/><lb ed="R041" n="0789b12"/>云能除一切苦直指本心决定是<persName>佛</persName>不假修证故 <lb ed="X" n="0801a19"/><lb ed="R041" n="0789b13"/>云真实心无变体離诸狂惑坦然常住故云不虚 <lb ed="X" n="0801a20"/><lb ed="R041" n="0789b14"/>矣。</p> <lb ed="X" n="0801a21"/><lb ed="R041" n="0789b15"/><p xml:id="pX26p0801a2101">楷云故知般若波罗蜜多乃至能除一切苦者咒 <lb ed="X" n="0801a22"/><lb ed="R041" n="0789b16"/>者不可言说言语道断诸苦诸乐一时解脱三祖 <lb ed="X" n="0801a23"/><lb ed="R041" n="0789b17"/>云一心不生万法无咎真实不虚唯此一事实。</p> <lb ed="X" n="0801a24"/><lb ed="R041" n="0789b18"/><p xml:id="pX26p0801a2401">深云能除一切苦者不了自心向外驰求皆名为 <pb ed="X" xml:id="X26.0533.0801b" n="0801b"/> <lb ed="X" n="0801b01"/><lb ed="R041" n="0790a01"/>苦谓此咒心悉能除之真实不虚者<persName>佛</persName>语真实决 <lb ed="X" n="0801b02"/><lb ed="R041" n="0790a02"/>无虚妄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0801b03"/><lb ed="R041" n="0790a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0801b0301">故说般若波罗蜜多咒。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0801b04"/><lb ed="R041" n="0790a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0801b0401">忠云咒者只是众生本心以言指心故云般若波 <lb ed="X" n="0801b05"/><lb ed="R041" n="0790a05"/>罗蜜多咒也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0801b06"/><lb ed="R041" n="0790a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0801b0601">即说咒曰。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0801b07"/><lb ed="R041" n="0790a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0801b0701">忠云发言诠性故云即说咒曰。</p> <lb ed="X" n="0801b08"/><lb ed="R041" n="0790a08"/><p xml:id="pX26p0801b0801">深云故说般若波罗蜜多咒即说咒曰者欲使一 <lb ed="X" n="0801b09"/><lb ed="R041" n="0790a09"/>切众生谛闻神咒故曰即说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0801b10"/><lb ed="R041" n="0790a10"/><cb:div type="orig"><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0801b1001">揭谛揭谛</p></cb:div> <lb ed="X" n="0801b11"/><lb ed="R041" n="0790a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0801b1101">忠云繫著名谛揭者除也尘劳妄念智慧荡除故 <lb ed="X" n="0801b12"/><lb ed="R041" n="0790a12"/>云揭谛又揭谛者了心空悟身空寂了悟身心空 <lb ed="X" n="0801b13"/><lb ed="R041" n="0790a13"/>寂无有二法故云揭谛揭谛。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0801b14"/><lb ed="R041" n="0790a14"/><cb:div type="orig"><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0801b1401">波罗揭谛</p></cb:div> <lb ed="X" n="0801b15"/><lb ed="R041" n="0790a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0801b1501">忠云心<anchor xml:id="nkr_note_add_0801b1501" n="0801b1501"/><anchor xml:id="beg0801b1501" n="0801b1501"/>已<anchor xml:id="end0801b1501"/>淸净有何妄念可除故云波罗揭谛。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0801b16"/><lb ed="R041" n="0790a16"/><cb:div type="orig"><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0801b1601">波罗僧揭谛</p></cb:div> <lb ed="X" n="0801b17"/><lb ed="R041" n="0790a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0801b1701">忠云淸净而对尘劳得名尘劳本无淸净不立故 <lb ed="X" n="0801b18"/><lb ed="R041" n="0790a18"/>云波罗僧揭谛。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0801b19"/><lb ed="R041" n="0790b01"/><cb:div type="orig"><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0801b1901">菩提娑婆诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0801b20"/><lb ed="R041" n="0790b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0801b2001">忠云菩提是道萨婆诃是行悟达本性即是道行 <lb ed="X" n="0801b21"/><lb ed="R041" n="0790b03"/>菩提言了萨婆诃言见了见本心实无生处故云 <lb ed="X" n="0801b22"/><lb ed="R041" n="0790b04"/>萨婆诃菩提是心萨婆诃是法一切法本来是心 <lb ed="X" n="0801b23"/><lb ed="R041" n="0790b05"/>故云萨婆诃如是神咒直指本心无动静不可起 <lb ed="X" n="0801b24"/><lb ed="R041" n="0790b06"/>心求心心无生灭不可将心灭心无内外中间求 <pb ed="X" xml:id="X26.0533.0801c" n="0801c"/> <lb ed="X" n="0801c01"/><lb ed="R041" n="0790b07"/>心心非一切处不可向一切处求心心不可得故 <lb ed="X" n="0801c02"/><lb ed="R041" n="0790b08"/>即知无一切心以无一切心故即一切魔境摄不 <lb ed="X" n="0801c03"/><lb ed="R041" n="0790b09"/>动以不动故即是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0801001" n="0801001"/>际一切魔经曰降魔是道场不 <lb ed="X" n="0801c04"/><lb ed="R041" n="0790b10"/>倾动故切见时人不了自心以治他病心外见法 <lb ed="X" n="0801c05"/><lb ed="R041" n="0790b11"/>魔境现前自心属魔云何救彼经云自病不能救 <lb ed="X" n="0801c06"/><lb ed="R041" n="0790b12"/>何救他疾纵令治得业繫幻身即是不出魔境界 <lb ed="X" n="0801c07"/><lb ed="R041" n="0790b13"/>怕怖生死未免轮迴捨生趣生互为冤对<persName>如来</persName>出 <lb ed="X" n="0801c08"/><lb ed="R041" n="0790b14"/>世为度沉迷令悟本心号为神咒不起妄念名曰 <lb ed="X" n="0801c09"/><lb ed="R041" n="0790b15"/>受持了本不生故名持念恒沙妙教只为息攀缘 <lb ed="X" n="0801c10"/><lb ed="R041" n="0790b16"/>一念不生诸缘顿息无边病本随念消除历劫罪 <lb ed="X" n="0801c11"/><lb ed="R041" n="0790b17"/>山一时摧倒如是功德不可思议拯拔群迷顿超 <lb ed="X" n="0801c12"/><lb ed="R041" n="0790b18"/><persName>佛</persName>位密传斯法故号大悲智者心行愚人口诵经 <lb ed="X" n="0801c13"/><lb ed="R041" n="0791a01"/>文具载理甚分明学者审详无差谬矣。</p> <lb ed="X" n="0801c14"/><lb ed="R041" n="0791a02"/><p xml:id="pX26p0801c1401">楷云故说般若波罗蜜多咒乃至菩提娑婆诃者 <lb ed="X" n="0801c15"/><lb ed="R041" n="0791a03"/>咒不译者也如铃铎声有声不说以明菩提離言 <lb ed="X" n="0801c16"/><lb ed="R041" n="0791a04"/>说诸<persName>佛</persName>固知无法可法然寂默成诳言说成谤不 <lb ed="X" n="0801c17"/><lb ed="R041" n="0791a05"/>诳不谤向上有事在此咒者说时默也判此结集 <lb ed="X" n="0801c18"/><lb ed="R041" n="0791a06"/>经意一大藏教一齐扫尽只留此经故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0801002" n="0801002"/>曰心经。</p> <lb ed="X" n="0801c19"/><lb ed="R041" n="0791a07"/><p xml:id="pX26p0801c1901">深云揭谛揭谛乃至菩提娑婆诃者诸<persName>佛</persName>菩萨所 <lb ed="X" n="0801c20"/><lb ed="R041" n="0791a08"/>说神咒不许解说唯许受持自有灵验<persName>如来</persName>显说 <lb ed="X" n="0801c21"/><lb ed="R041" n="0791a09"/>密谈盖有妙旨或有解云揭谛自利再言利他也 <lb ed="X" n="0801c22"/><lb ed="R041" n="0791a10"/>婆罗者彼岸也僧众也菩提者处也萨婆诃者无 <lb ed="X" n="0801c23"/><lb ed="R041" n="0791a11"/>所处无菩提可证也辄以存之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0801c24"/><lb ed="R041" n="0791a13"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>三注般若波罗蜜多心经<note place="inline">终</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0797b0301" to="#end0797b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0798a0901" to="#end0798a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0798a1001" to="#end0798a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0798b1901" to="#end0798b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0798c1901" to="#end0798c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0798c2201" to="#end0798c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0799a0601" to="#end0799a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0799a1401" to="#end0799a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0799a2201" to="#end0799a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0799b0701" to="#end0799b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0799b0801" to="#end0799b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0799c1001" to="#end0799c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0799c1101" to="#end0799c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0799c1401" to="#end0799c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0800a1501" to="#end0800a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0800c0501" to="#end0800c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0801b1501" to="#end0801b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0797001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0797001">善疑菩</note> <note n="0799001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0799001">侣疑似</note> <note n="0799002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0799002">识下疑脱识字</note> <note n="0801001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0801001">际疑除</note> <note n="0801002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0801002">判疑到</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0797b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0797b0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0798a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0798a0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0798a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0798a1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0798b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0798b1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0798c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0798c1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0798c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0798c2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0799a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0799a0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0799a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0799a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0799a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0799a2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0799b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0799b0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0799b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0799b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0799c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0799c1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0799c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0799c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0799c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0799c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0800a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0800a1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0800c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0800c0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0801b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0801b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>